Z kopca na kopiec
Tradycja sypania z ziemi i kamieni kopców i kurhanów jest niemal tak stara jak ludzka cywilizacja. Zdziwiłby się ten, kto sądzi, że jest to specjalność wyłącznie ludów zamieszkujących Amerykę Północną lub Afrykę.
Kopce występują i w naszej części świata, w Rosji i na Ukrainie, a w Polsce tradycja ich sypania jest ciągle żywa.
Kurhany i kopce odnajdujemy w całej Polsce. W Leśnej, w Borach Tucholskich i w Węsiorach na Kaszubach znajdują się starodawne kurhany Gotów. W Drohiczynie nad Bugiem – kurhan Kumata. Niewielkie kopce strażnicze pruskich Galindów zobaczymy w okolicy Rynu na Mazurach.
Z kopców powstałych w XIX i XX w. na uwagę zasługują: Kopiec Unii Horodelskiej usypany w 1861 r. w Horodle, Kopiec Władysława Łokietka w Płowcach, Władysława Jagiełły w Grunwaldzie, Wiosny Ludów w Sokołowie koło Wrześni oraz kopiec twórcy Legionów generała Jana Henryka Dąbrowskiego w jego rodowej posiadłości Pierzchowie (dawniej Pierzchowiec). Swoje kopce mają także Maria Konopnicka w Żarnowcu koło Krosna i Henryk Sienkiewicz w Okrzei koło Łukowa.
Nie wszyscy wiedzą, że „właścicielem” kopca jest także Koziołek Matołek, któremu miłośnicy jego przygód usypali wzgórek w Witnicy koło Gorzowa Wielkopolskiego.
::Kopiec Kraka
Położony jest w krakowskiej dzielnicy Podgórze, nieopodal prawego brzegu Wisły. Ma 16 m wysokości.
Nazwę nadał mu Jan Długosz, który twierdził, że jest to miejsce pochówku legendarnego założyciela miasta. W rzeczywistości nie znamy ani pierwotnej funkcji kopca, ani czasu jego powstania. Prowadzone w l. 1934–37 badania archeologiczne nie potwierdziły wersji Długosza. Znalezione zaś okucie pasa typu awarskiego wskazywałoby na VII–VIII wiek jako czas jego usypania.
W szczytowej partii kopca natrafiono na korzenie dębu, który w chwili ścięcia musiał mieć ok. 300 lat. Prawdopodobnie był to jeden ze świętych dębów, ściętych już po przyjęciu chrześcijaństwa, czyli ok. roku 1000. Ta konkluzja prowadzi nas również do VII–VIII wieku.
Być może Kopiec Kraka wraz z Kopcem Wandy były elementami celtyckiego kalendarza. W wigilię celtyckiego święta słońca, tj. 1 maja, warto wybrać się na Kopiec Kraka,
gdy wschodzi słońce, by się przekonać, że jest ono wtedy dokładnie nad Kopcem Wandy. Z kolei ze szczytu Sikornika widać słońce wstające nad Kopcem Kraka 1 listopada, czyli dokładnie w celtycki Nowy Rok.
Położenie: Kraków-Rękawka, ul. Pod Kopcem. Dojazd z dworca PKP tramwajem
Kontakt: IT, Rynek Główny 1/3, tel. (12) 421 77 06
::Kopiec Kościuszki
Najsławniejszy kopiec w Polsce usypano w l. 1820–23. Miał to być symboliczny grobowiec bohatera narodowego. Od tego czasu opiekę nad nim sprawuje Komitet Pomnika-Mogiły Kościuszki, działający obecnie pod auspicjami Towarzystwa Miłośników Historii i Zabytków Krakowa.
Usypany na wzór kopców Krakusa i Wandy, wznosi się na Wzgórzu św. Bronisławy. Szczyt 34-metrowego stożka w 1860 r. zwieńczono głazem z tatrzańskiego granitu. W kopcu złożono ziemię z pól bitewnych powstania kościuszkowskiego – Racławic i Maciejowic oraz spod Dubienki i z miejsc walk Tadeusza Kościuszki podczas wojny o niepodległość Stanów Zjednoczonych.
Ostatnio kopiec poddano gruntownej renowacji, a jego ponowne otwarcie dla zwiedzających stało się okazją do patriotycznej manifestacji z udziałem najwyższych władz państwowych.
Warto zajrzeć do kaponiery bastionu pod kopcem, gdzie zorganizowano wystawę poświęconą Tadeuszowi Kościuszce.
Kraków, al. Waszyngtona. Do kopca dojeżdża autobus nr 100 z Ronda Grunwaldzkiego
Kontakt: IT, Rynek Główny 1/3, tel. (12) 421 77 06
Kopiec jest otwarty przez cały rok od godz. od 9.00 do zmroku, a od maja do września dodatkowo od zmroku do 23.00.
::Kopiec Piłsudskiego
Najmłodszy i największy ze wszystkich krakowskich kopców, zwany jest także Kopcem Niepodległości albo Wolności. Jego wysokość względna wynosi 34 m, średnica podstawy to aż 111 m. Powstał na malowniczym wzgórzu Sowiniec (358 m n.p.m.). Historia jego powstania jest dość długa.
Już w marcu 1934 r. pomysł usypania kopca w Krakowie podjął Związek Legionistów Polskich. Miał on być pomnikiem walki narodu o niepodległość. Do prac przystąpiono prawie natychmiast, bo już 6 sierpnia 1934 r., w 20. rocznicę wymarszu z Krakowa 1 Kompanii Kadrowej Legionów. Po śmierci marszałka Józefa Piłsudskiego w roku 1935, postanowiono nazwać kopiec jego imieniem. Prace zakończono 9 lipca 1937 r. Szczyt zwieńczono ogromną granitową płytą, na której wyryto krzyż legionowy.
Do 1939 r. w kopcu została złożona ziemia ze wszystkich pól bitewnych z czasu I wojny światowej, gdzie walczyli polscy żołnierze, a także z różnych miejsc na świecie, upamiętnionych czynami wybitnych Polaków.
Po II wojnie światowej nastąpiła celowa dewastacja kopca. Zbocze i okalającą polanę zalesiono, co doprowadziło do zasłonięcia kopca oraz rozsadzenia przez korzenie ziemi, która zaczęła się niebezpiecznie osuwać. Powołany w 1980 r. Komitet Opieki nad Kopcem Piłsudskiego doprowadził do jego odnowy. Remont zakończono w październiku 2002 r., a uroczystość ponownego otwarcia odbyła się w Święto Niepodległości 11 listopada.
W l. 1991–95 złożono na kopcu ziemię pochodzącą z 95 miejsc martyrologii polskiej z okresu II wojny światowej.
Położenie: Kraków, Pod Sowiniec. Dojazd autobusem nr 134 z pętli Cracovia, do której najłatwiej trafić wsiadając pod Dworcem Głównym w tramwaj nr 15 w kierunku Cichy Kącik
Kontakt: IT, Rynek Główny 1/3, tel. (12) 421 77 06
::Kopiec Wandy
Pochodzi prawdopodobnie z VII–VIII w. Wznosi się we wschodniej części Krakowa, na granicy mieszkaniowej części Nowej Huty i kombinatu metalurgicznego, 2 km od wysokiej skarpy wiślanej. Mierzy 14,6 m (238 m n.p.m.). Jego podstawa ma 45–55 m średnicy, a na usypanie go zużyto ok. 9000 m3 ziemi. Tradycja głosi, że w tym miejscu z nurtów Wisły wyłowiono ciało księżniczki Wandy, która odrzuciwszy rękę niemieckiego księcia Rytgiera, rzuciła się do rzeki, nie chcąc narażać pobratymców na wojnę.
Legendę tę spisał Jan Długosz w swojej Kronice, nigdy jednak nie znaleziono śladów wskazujących na grobową funkcję kopca. Dawniej na szczycie wzgórza stała kamienna figurka Wandy, a na cokole wyryto łaciński opis jej czynu. Zarówno figurka,
jak i cokół uległy z czasem całkowitemu zniszczeniu. W 1890 r. Kornel Kozerski, obywatel Królestwa Polskiego, własnym kosztem odnowił kopiec, a na jego szczycie kazał osadzić marmurowego orła, zaprojektowanego przez Jana Matejkę. Rzeźba ta, niestety, nie przetrwała do naszych czasów.
Kraków, ul. Ujastek Mogilski. Dojazd z dworca PKP tramwajem w kierunku Pleszowa
Kontakt: IT, Rynek Główny 1/3, tel. (12) 421 77 06
::Kopiec Tatarski
Zwany także Kopcem Przemysława położony jest na wzgórzu Zniesienie (356 m n.p.m.) w Przemyślu. Zbudowany został na planie trójkąta ostrokątnego, którego wierzchołek skierowany jest dokładnie ku wschodowi, a półokrągła podstawa w kierunku zachodnim. Według XIX-wiecznego badacza dziejów Przemyśla Leopolda Hausera wysokość nasypu kopcowego, mierzona od naturalnej pochyłości wzgórza, wynosiła 10,4 m. W czasie ostatnich wojen kopiec został jednak silnie zniszczony.
Na temat czasu powstania i powodu, dla którego usypano Kopiec Tatarski, istnieją dwie legendy. Jedna z nich mówi, że gdy Tatarzy zostali pobici pod Przemyślem przez wojsko polskie, w potyczce poległ także chan tatarski, którego zwłoki pochowano na górze pod Przemyślem, a na mogile usypano kopiec – zwany odtąd tatarskim. Inna opowieść głosi, że jest to kurhan założyciela Przemyśla z VIII w., lechickiego księcia Przemysła – Lestka.
Pomimo przeprowadzonych skrupulatnych badań, trudno stwierdzić dokładnie, kiedy powstał Kopiec Tatarski. Pewne jest, że istniał już w końcu XVI w. Na rycinie F. Hogenberga pochodzącej z dzieła G. Brauna Civitates Orbis Terrarum i przedstawiającej pierwszy widok Przemyśla, widoczny jest już kopiec ze znajdującą się na jego szczycie kapliczką św. Leonarda.
Położenie: Przemyśl, woj. podkarpackie, pow. Przemyśl (grodzki), na południe od miasta. Można dojechać autobusem miejskim nr 28 w kierunku Zielonki
Kontakt: CIT w Przemyślu, Rynek 26, tel. (16) 675 16 64;
PTTK, ul. Waygarta 3, tel. (16) 678 53 74
Wpisz komentarz
Zamknij to okno