Skanseny

Ktoś, kto widział niewiele skansenów lub też – o ile są i tacy – nie widział żadnego, żyje być może w przekonaniu, że skanseny to nudne muzea pod gołym niebem, gdzie moknie kilka smętnych starych chałup. A wcale tak nie jest.

::Kudowa-Pstrążna – jakaż kuźnia!

Położenie: woj. dolnośląskie, pow. kłodzki, ok. 5 km od centrum uzdrowiska. Dojazd drogami nr 8 i 387
Kontakt: 57-350 Kudowa-Pstrążna 13, tel. (74) 866 28 43

::Kłóbka – kto i jak garnki lepi

Żeby zobaczyć, jak kiedyś na wsi wyrabiano garnki, najlepiej wybrać się do Kujawsko-Dobrzyńskiego Parku Etnograficznego. Znajduje się tam pracownia, która jeszcze kilkadziesiąt lat temu należała do Stępowskich, znanego na Kujawach rodu garncarzy. Można w niej zobaczyć koło garncarskie, na którym powstawały gliniane wyroby, oraz potężny gruszkowaty piec, gdzie te naczynia wypalano. Po obejrzeniu domu rzemieślnika, warto zajrzeć do chaty chłopa. Do skansenu przeniesiono m.in. ciekawe domostwa z drugiej połowy XVIII w. Zgromadzone w nich wyposażenie obrazuje życie codzienne mieszkańców polskiej wsi w XIX w. Ówcześni chłopi nie tylko pracowali, ale i odpoczywali. Czasami (albo i częściej niż czasami) w karczmie. Taki przybytek, pochodzący z 1802 r., także został przeniesiony do Kłóbki. Do skansenu warto zajrzeć nie tylko z powodu wspaniałych eksponatów, lecz także dla barwnych widowisk folklorystycznych: dożynek, śmigusa-dyngusa, deptania kapusty i innych.

Położenie:woj. kujawsko-pomorskie, pow. włocławski; przy drodze nr 1 Łódź–Włocławek, między Lubieniem Kujawskim a Kowalem
Kontakt: Kujawsko-Dobrzyński Park Etnograficzny Dział Muzeum Ziemi Kujawskiej i Dobrzyńskiej, 87-831 Kłóbka, tel. (54) 284 27 92

::Toruń – skansen pełen kotów

Położenie:woj. kujawsko-pomorskie, pow. Toruń (grodzki)
Kontakt: Muzeum Etnograficzne i Skansen, 87-100 Toruń, Wały gen. Sikorskiego 19, tel. (56) 622 80 91

::Lublin – dworki obok chałup

Położenie: woj. lubelskie, pow. Lublin (grodzki)
Kontakt: Muzeum Wsi Lubelskiej, 20-824 Lublin, al. Warszawska 96, tel. (81) 533 85 13

::Bogdaniec – jak we młynie

Muzeum Kultury i Techniki Wiejskiej daje zwiedzającym jedyną w swoim rodzaju możliwość zapoznania się z pracą i życiem dawnych młynarzy. Znajduje się bowiem w zabudowaniach XIX-wiecznego młyna. Można zwiedzić mieszkanie gospodarza, zobaczyć miejsce jego pracy, obejrzeć narzędzia i maszyny związane z przetwórstwem zboża (żarna, łuszczarkę do kaszy czy czyszczarkę do gryki), a nawet przedmioty związane z wypiekiem chleba (dzieże, niecki, łopaty do wyciągania bochenków z pieca). Jednym z ciekawszych elementów ekspozycji jest bogata kolekcja małych młynków używanych m.in. do mielenia pieprzu.
W sąsiadujących z młynem budynkach, a także na podwórzu zostały wyeksponowane przedmioty związane z gospodarzeniem na wsi: pługi, radła, motyki i siewniki, oraz środki transportu: wozy, bryczki czy sanie. Tuż obok muzeum znajduje się wspaniały sad, gdzie wybudowano ogrodowy piec chlebowy.

Położenie: woj. lubuskie, pow. gorzowski, 13 km na zachód od Gorzowa Wlkp.
Kontakt: 66-450 Bogdaniec, ul. Leśna 22, tel. (95) 732 28 43

::Buczyny – wszystko o Łużyczanach

Jedyny w Polsce Skansen Budownictwa Łużyckiego znajduje się w niewielkiej miejscowości nieopodal granicy polsko-niemieckiej. Zjeżdżają do niego miłośnicy folkloru z niemal całej Europy. To dzieło życia dwójki zapaleńców Zdzisławy i Jana Solarzów, którzy z własnych środków sfinansowali powstanie skansenu. Udało im się ocalić ostatnie siedem łużyckich domów, które pozostały
na terenie Polski. Po remoncie chaty odzyskały dawny znakomity wygląd. Eksponowane są w nich obiekty związane z kulturą, życiem codziennym oraz obyczajami Łużyczan. Na parterze znajduje się wystawa, zaś na pięterku można przenocować. W skansenie jest także gospoda serwująca regionalne potrawy oraz biblioteka zawierająca liczne publikacje poświęcone kulturze Słowian Łużyckich i ich językowi.

Położenie:woj. lubuskie, pow. żarski, 10 km przed przejściem granicznym w Łęknicy
Kontakt: Zdzisława i Jan Solarz, Buczyny 7, 68-212 Trzebiel, tel. (68) 375 31 54

::Pszczew - ku chwale pszczelarzy

Kilkadziesiąt kolorowych uli, przypominających obronne wieże, mieszczańskie kamieniczki oraz chłopskie chatynki – to tylko niektóre z atrakcji pszczewskiego Skansenu Pszczelarskiego. Jego właściciel Tadeusz Bryszkowski od lat gromadzi unikatowe eksponaty dokumentujące pracę bartnika i pszczelarza. W niezwykle bogatych zbiorach obiektu znajdują się między innymi: stare ule, tzw. kuszki, barcie z wydrążonych pni drzew, ochronne stroje pszczelarzy. Oprócz zabytkowych przedmiotów, w skansenie można zobaczyć pszczoły przy pracy, a także zaopatrzyć się w niezwykle smakowite miody różnych gatunków.

Położenie: woj. lubuskie, pow. międzyrzecki, 15 km na wschód od Międzyrzecza
Kontakt: Skansen Pszczelarski, ul. Kasztanowa 9, 66-330 Pszczew,
tel. (95) 749 13 62

::Olsztynek – jeszcze sprzed wojny

Położenie: woj. warmińsko-mazurskie, pow. olsztyński; 25 km na południowy zachód od Olsztyna. Dojazd PKS, PKP
Kontakt: ul. Sportowa 21, 11-015 Olsztynek, tel. (89) 519 21 64

::Czarna Góra – spiski dom

Pod koniec XIX w. góral Alojzy Chyżny zbudował dla swojej rodziny dwuizbową chałupę. Potem wyjechał do Ameryki, gdzie uskładał nieco grosza. Po powrocie, w 1919 r., powiększył gospodarstwo, wznosząc okazałą „wielką izbę” z komorą. Dalsza rozbudowa domu miała miejsce w latach 30. XX w., kiedy za sprawą zięcia Alojzego, niejakiego Sebastiana Korkosza, powstały: kamienna stajnia, wozownia i chlewik. Dziś ten wielokrotnie powiększany dom stanowi jeden z najciekawszych zabytków spiskiej architektury. Części mieszkalne zagrody – sień, kuchnia, „wielka izba”, „letnia izba” – znajdują się bowiem jedna za drugą. W dawnej posiadłości Korkoszów znajduje się Muzeum Kultury Ludowej Spisza, gdzie zgromadzono ciekawe przedmioty związane z życiem mieszkańców tego regionu, na przykład kapelusz drużbiarski używany niegdyś tylko w Czarnej Górze.

Położenie: woj. małopolskie, pow. tatrzański; 20 km na północny wschód od Zakopanego, nieopodal Białki Tatrzańskiej
Kontakt: Zagroda Korkoszów w Czarnej Górze, Muzeum Kultury Ludowej Spisza, Za Górą 86

::Wygiełzów – Krakowiaków zachodnich

Jedno z niewielu miejsc w Polsce, gdzie w kościele można zobaczyć napis „nie pluć na podłogę”. Zakaz ten pochodzi z czasów, gdy parafianie podczas nabożeństw wypluwali przeżuwany tytoń. Na kompleks kościelny w Nadwiślańskim Parku Etnograficznym składają się XVI-wieczny kościół z Ryczowa z piękną polichromią i cennymi organami oraz dzwonnica z Nowej Góry (1770 r.). Skansen prezentuje architekturę ludności mieszkającej na zachód od Krakowa, aż po rzekę Przemszę. Na obszarze kilku hektarów są zagrody chłopskie z sadami i ogródkami warzywnymi, a także obiekty związane z pracą rzemieślników. Warto obejrzeć modrzewiową chałupę sołtysa z Przegini Dochownej (1862 r.) oraz dom mieszkalny z Przeciszowa (1843 r.) z warsztatem szewskim w kuchni. Ciekawa jest także część małomiasteczkowa skansenu, do której przeniesiono pochodzący z lat 20. XIX w. dom podcieniowy z Alwerni oraz spichlerz z Kościelca (1789 r.), a także karczmę z Minogi (XIX w.).

Położenie:woj. małopolskie, pow. chrzanowski. Dojazd PKP do Chrzanowa skąd 12 km PKS
Kontakt: Nadwiślański Park Etnograficzny Oddział Muzeum w Chrzanowie, 32-551 Babice, tel. (32) 613 40 62

::Zubrzyca Górna – dwór bez komina

Najcenniejszym zabytkiem Orawskiego Parku Etnograficznego jest dwór Moniaków, dzięki któremu można się dowiedzieć jak w dawnych wiekach żyła uboga lokalna szlachta. Lewe skrzydło budynku pochodzi z XVII w., prawe zaś z końca XVIII. Był to dwór „kurny”, pozbawiony przewodów kominowych. Dym krążył po całej kuchni, tworząc pod sufitem kłębiastą chmurę. Gryzł w oczy i utrudniał oddychanie. Dlatego gospodyni chodziła wiecznie zgarbiona. Poczerniałe od dymu ściany czyszczono olejem lnianym, dlatego błyszczą w ciemnościach piękną politurą. Obok tego niezwykłego dworu oraz chałup chłopskich pochodzących z różnych części Orawy, w skansenie znajdują się dwie karczmy.

Położenie: woj, małopolskie, pow. nowotarski. Dojazd PKS do Jabłonki i dalej drogą nr 957 do Zubrzycy Górnej
Kontakt: 34-484 Zubrzyca Górna, tel. (18) 285 27 09

::Ciechanowiec – owca, krewna muflona

Położenie:woj. podlaskie, pow. wysokomazowiecki. Dojazd PKS lub PKP do stacji Czyżew, skąd 19 km drogą nr 690
Kontakt: ul. Pałacowa, 18-230 Ciechanowiec, tel. (86) 277 13 28