Dziedzictwo przyrody i człowieka
Celem zakładania rezerwatów biosfery jest stworzenie miejsc ochrony, obserwacji i badań przyrody. W listopadzie 2004 r. na świecie było 459 rezerwatów biosfery w 97 krajach (lista: http://www.unesco.org/mab).
W Polsce jest dziś 9 rezerwatów biosfery (w tym trzy międzynarodowe):
* Białowieski Rezerwat Biosfery (1976)
* Babiogórski Rezerwat Biosfery (1977)
* Rezerwat Biosfery Jezioro Łuknajno (1976)
* Słowiński Rezerwat Biosfery (1976)
* Tatrzański Rezerwat Biosfery (1992, polsko-słowacki)
* Karkonoski Rezerwat Biosfery (1992, polsko-czeski)
* Rezerwat Biosfery Karpaty Wschodnie (1998, polsko-słowacko-ukraiński)
* Kampinoski Rezerwat Biosfery (2000)
* Rezerwat Biosfery Polesie Zachodnie (2002)
::Białowieski – średnia wieku: 126 lat
Obejmuje obszar Puszczy Białowieskiej, czyli Białowieskiego Parku Narodowego. W 1979 r. został wpisany na Światową Listę Dziedzictwa Kulturalnego i Przyrodniczego UNESCO. W 1992 r. UNESCO rozszerzyło granice Obiektu Dziedzictwa Światowego na przyległy do BPN białoruski Park Narodowy „Puszcza Białowieska”. Białowieski Rezerwat Biosfery chroni ostatnie na niżu Europy naturalne ekosystemy leśne w strefie lasów liściastych i mieszanych z niespotykanym bogactwem gatunków roślin. W Obszarze Ochrony Ścisłej od 1921 r. nie wykonuje się żadnych prac leśnych. W 1991 r. przeciętny wiek drzewostanów wynosił tam 126 lat (średni dla Polski to 54 lata).
Puszcza Białowieska jest środowiskiem życia dla ok. 11 600 gatunków zwierząt (w całej Polsce jest ich około 35 000-40 000) i 4500 gatunków roślin naczyniowych i grzybów. Symbolem parku jest żubr. Ostatnie żubry żyjące na wolności wyginęły w Puszczy Białowieskiej w 1919 r. Gatunek ten sprowadzono ponownie w 1929 r. Obecnie stado w polskiej części Puszczy liczy ok. 350 sztuk. Główny obiekt Parku – „Obszar Ochrony Ścisłej” (las, który nigdy nie był wycięty i nigdy człowiek nie sadził w nim drzew) – turyści mogą zwiedzać wyłącznie w zorganizowanych grupach pod opieką uprawnionego przewodnika. W „Obszarze Ochrony Ścisłej” jest udostępniony pieszy szlak o długości 4 km.
Położenie: woj. podlaskie, pow. hajnowski
Kontakt: Białowieski Park Narodowy, Park Pałacowy 5, 17-230 Białowieża, tel. (85) 681 23 06
::Łuknajno - ostoja łabędzia niemego
Chroni ok. 700-hektarowe płytkie jezioro polodowcowe oraz otaczające je szuwary i podmokłe lasy. Na terenie rezerwatu siedliska lęgowe ma 95 gatunków ptaków, a ogólna liczba zaobserwowanych gatunków wynosi ponad 175. Jezioro jest jedną z największych ostoi łabędzia niemego w Europie – ok. 2500 sztuk. Licznie występują tu także łyski, rzadkie w Polsce hełmiatki, perkozy, kaczki krzyżówki, wodniki, kokoszki wodne, kureczki nakrapiane oraz czaple: bąk bączek i czapla siwa. Poruszanie się po rezerwacie jest dozwolone wyłącznie po wyznaczonej trasie. Wycieczki grupowe mogą zwiedzać rezerwat za zgodą dyrektora Mazurskiego Parku Krajobrazowego. Dojście z Mikołajek: prosto ul. Łabędzią, przechodzącą w drogę polną, do kanału łączącego jezioro Łuknajno z jeziorem Śniardwy.
Położenie: woj. warmińsko-mazurskie, pow. mrągowski
Kontakt: Mazurski Park Krajobrazowy Krutyń, 11-712 Stare Kiełbonki, tel. (89) 742 14 05
::Babiogórski – między Bałtykiem a Morzem Czarnym
Obejmuje obszar Babiogórskiego Parku Narodowego, który zajmuje północną i południową stronę masywu Babiej Góry wraz z najwyższym szczytem Beskidu Wysokiego Diablakiem (1725 m n.p.m.). Jest to najwyższy masyw górski leżący prawie w całości na obszarze Polski. Roślinność ma układ naturalnych pięter klimatycznych: regiel dolny, głównie lasy świerkowe z domieszką jodły, buka, sporadycznie jawora, regiel górny borów świerkowych, piętro kosodrzewiny i piętro muraw alpejskich. Występuje tu ok. 700 gatunków roślin naczyniowych, prawie 200 mchów, 250 porostów, ponad 100 wątrobowców i 1100 gatunków grzybów. Jedynie na tym obszarze występują w Polsce okrzyn jeleni (symbol parku) i rogownica alpejska. Grzbietem masywu Babiej Góry przebiega Europejski Dział Wodny, oddzielający zlewiska Morza Bałtyckiego i Morza Czarnego. Największą atrakcją turystyczną Parku jest szczyt Babiej Góry – Diablak. Wznosi się kilkaset metrów ponad sąsiednie szczyty i jest doskonałym punktem widokowym na obszar od Krakowa po Niżne Tatry, z panoramą Polskich Tatr.
woj. małopolskie, powiaty nowotarski i suski
Kontakt: BPN Zawoja 1403, 34-223 Zawoja, tel. (33) 877 51 10
::Słowiński – nadmorska pustynia
Obejmuje obszar Słowińskiego Parku Narodowego. Chroni osobliwość na skalę europejską: ruchome wydmy nad Bałtykiem oraz duże płytkie jeziora przybrzeżne, powstałe wskutek odcięcia zatok od morza – Łebsko i Gardno. Największy obszar wydmowy znajduje się na Mierzei Łebskiej, a jego powierzchnia wynosi ok. 500 ha. Wydmy osiągają wysokość ponad 30 m n.p.m. i, przenoszone wiatrem, wędrują z prędkością 3–10 m w ciągu roku. Nie znają one litości i zasypują wszystko, co napotkają na swej drodze. Częstym widokiem są przysypane do połowy kikuty drzew. Warto się wybrać do rezerwatu florystyczno-leśnego „Mierzeja Sarbska”, który chroni krajobraz mierzei z wydmami białymi, stare fragmenty boru bażynowego i niewielkie torfowiska. Na trasie z Łeby można podziwiać latarnię morską Stilo, las sosnowy oraz brzozy, olchy i wierzby kaspijske, a między wydmami tereny bagniste.
Położenie: woj. pomorskie, powiaty słupski i lęborski
Kontakt: Słowiński Park Narodowy, ul. Bohaterów Warszawy 1, 76-214 Smołdzino, tel. (59) 811 72 04
::Tatrzański – z szarotką w herbie
Obejmuje obszar polskiego Tatrzańskiego Parku Narodowego i słowackiego Tatrzańskiego Parku Narodowego (Tatransky Narodni Park, który stanowi większą część obszaru rezerwatu biosfery). Tatrzański Park Narodowy chroni północną część Tatr Wysokich i Zachodnich, czyli najmłodsze, najwyższe i jedyne w Polsce góry typu alpejskiego. Roślinność ma typowy układ piętrowy. W reglu dolnym (do 1250 m n.p.m.) dominują lasy bukowe z domieszką jodły.W reglu górnym (do 1550 m n.p.m.) rosną bory świerkowe, które przechodzą w strefę kosodrzewiny z licznymi wysokimi ziołoroślami (do 1800 m n.p.m.), powyżej której jest piętro halne i turniowe. Spośród występujących w Tatrach Polskich ok. 1000 gatunków roślin naczyniowych najbardziej cenne są m.in: limba, skalnica tatrzańska, ostróżka tatrzańska, dębik ośmiopłatkowy, skalnica gronkowa, goryczka i krokus oraz szarotka alpejska – symbol Tatr. Charakterystycznymi dla tego regionu gatunkami zwierząt są świstak i kozica. Żyją tu również niedźwiedzie, rysie, wilki, wydry, borsuki, jelenie i sarny. Z ptaków występują: orzeł przedni, orlik krzykliwy, kania ruda, kobuz, myszołów, puchacz, kilka gatunków sów, cietrzew, głuszec, jarząbek oraz typowe wyłącznie dla gór siwerniak, płochacz halny i pomurnik. Poza wędrówkami u podnóży tatrzańskich szczytów warto także wejść do wnętrza Tatr. W polskiej części Tatr turystom udostępniono sześć jaskiń, a położona we wschodnim zboczu Doliny Kościeliskiej Jaskinia Mroźna ma nawet oświetlenie elektryczne.
Położenie: woj. małopolskie, pow. tatrzański
Kontakt: Tatrzański Park Narodowy, ul. Chałubińskiego 42a, 34-500 Zakopane
::Kampinoski – zielone płuca stolicy
Leży na północny zachód od Warszawy, z którą bezpośrednio sąsiaduje. 70 proc. jego powierzchni stanowi Puszcza Kampinoska. Spośród występujących tu ok. 1370 gatunków roślin naczyniowych ochronie podlega 69 gatunków, m.in. chamedafne północna, zimoziół północny, wiśnia kwaśna i wężymord stepowy. W krajobrazie dominują wydmy i bagna. Na wydmach przeważają bory sosnowe i grądy, na terenach podmokłych – różne typy łąk, turzycowisk oraz zarośla i lasy olchowe. Spośród żyjących tu ok. 16 000 gatunków zwierząt 83 gatunki, jako zagrożone, zostały wpisane do Polskiej Czerwonej Księgi Zwierząt. Dalszych 280 objęto ochroną gatunkową. Park ma spore doświadczenie w ponownym wprowadzaniu zwierząt, które zniknęły z jego obszaru: łosia, bobra oraz rysia. Południowy Szlak Leśny długości 56,1 km wiedzie od domu Fryderyka Chopina w Żelazowej Woli przez Puszczę Kampinoską do granic Warszawy. W czasie dwóch dni wędrówki można zobaczyć tereny rolnicze, łąki na torfowiskach, liściaste lasy bagienne, wyniosłe wydmy ze starym borem sosnowym, liczne okazałe drzewa-pomniki przyrody i historii, obszary ochrony ścisłej, mateczniki dzikich zwierząt
Położenie: woj. mazowieckie, powiaty nowodworski, sochaczewski i warszawski zachodni
Kontakt: Kampinoski Park Narodowy, ul. Tetmajera 38, 05-080 Izabelin, tel. (22) 722 60 01
::Karkonoski – buczyny i torfowiska
Obejmuje obszar Karkonoskiego Parku Narodowego w Polsce (ok. 10 proc. rezerwatu) i Karkonoskiego Parku Narodowego (Krkonossky Národní Park) w Czechach. Chroni szczytowe partie najwyższej grupy górskiej Sudetów, z granitowymi skałkami o fantastycznych kształtach. Dla Karkonoszy charakterystyczne są występujące w reglu dolnym buczyny (kwaśna buczyna górska i żyzna buczyna sudecka). Regiel górny porastają ubogie świerczyny, zaś w piętrze subalpejskim dominują zarośla kosodrzewiny. Charakterystyczna dla Karkonoszy jest również roślinność źródliskowa i torfowiskowa. Na zboczach w obrębie piętra kosodrzewiny i górnoreglowych borów świerkowych rozwijają się torfowiska wiszące, zaś na płaskich powierzchniach w okolicach Śnieżki i Szrenicy – wierzchowinowe torfowiska wysokie. Piętro alpejskie obejmuje głównie szczyty Śnieżki i Wielkiego Szyszaka. W Polsce tylko na tym obszarze rosną dzwonek karkonoski i skalnica bazaltowa. Stwierdzono występowanie ok. 100 gatunków ptaków (m.in. włochatki, sóweczki, cietrzewia, głuszca, drozda obrożnego, płochacza halnego) i ok. 40 gatunków ssaków, w tym 16 gatunków nietoperzy. Atrakcją Karkonoszy jest muflon (przodek owcy pochodzący z Korsyki i Sardynii), wprowadzony tu na początku XX w. Na terenie Karkonoszy stwierdzono także 4 gatunki ryb, 6 gatunków płazów, 5 gatunków gadów. Warto się wybrać na Śnieżkę (1603 m n.p.m.), najwyższy szczyt w Karkonoszach i całych Sudetach. Na samym szczycie można zwiedzić zabytkową kaplicę z 1681 r. oraz Obserwatorium Wysokogórskie Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej.
Położenie: woj. dolnośląskie, pow. jeleniogórski
Kontakt: Karkonoski Park Narodowy, ul. Chałubińskiego 23, 58-570 Jelenia Góra, tel. (75) 755 33 48
::Karpaty Wschodnie – w granicach trzech państw
Jest jedynym rezerwatem biosfery leżącym w aż trzech państwach (od 1999 r.). W Polsce obejmuje Bieszczadzki Park Narodowy, Ciśniańsko-Wetliński Park Krajobrazowy i Park Krajobrazowy Doliny Sanu, na Słowacji – Park Narodowy „Połoniny”, a na Ukrainie – Użański Park Narodowy i Nadsański Park Krajobrazowy. Największy spośród istniejących w Polsce rezerwatów biosfery chroni największe w Europie kompleksy naturalnych lasów bukowych oraz wschodniokarpackich łąk górskich, zwanych połoninami. W Bieszczadzkim Parku Narodowym rośnie ok. 760 gatunków roślin naczyniowych: gatunki wschodniokarpackie i wysokogórskie, porosty, mchy oraz ok. 1000 gatunków grzybów. Do najciekawszych należy grzyb odgiętka wetlińska, który rośnie jedynie w Bieszczadach. Występują tutaj trzy strefy klimatyczno-roślinne: piętro pogórza (do 500 m n.p.m.), piętro regla dolnego (500–1150 m n.p.m.) oraz piętro wysokogórskie – połoniny (do 1346 m n.p.m.). Nie ma zarówno piętra boru górnoreglowego, jak i kosodrzewiny. Rezerwat Biosfery Karpaty Wschodnie jest jedną z największych w Europie ostoi dużych zwierząt puszczańskich: niedźwiedzia, żubra, jelenia, rysia, wilka, żbika. Spośród dużych roślinożerców najliczniej występują jelenie. Liczne są tu ptaki drapieżne: orzeł przedni, orlik krzykliwy, gadożer, trzmielojad oraz sowy: puchacz i puszczyk uralski. Na połoninach gnieżdżą się także gatunki alpejskie: siwerniak i płochacz halny. Żyje też tutaj wąż eskulapa. W odkrywaniu tajemnic Parku pomaga sześć wytyczonych ścieżek przyrodniczych i przyrodniczo-historycznych. Jedna z nich prowadzi ze starego cmentarza bojkowskiego w Wołosatem na Tarnicę (1346 m n.p.m.) – najwyższy szczyt polskich Bieszczad.
Położenie: woj. podkarpackie, powiaty bieszczadzki, leski i sanocki
Kontakt: Bieszczadzki Park Narodowy, 38-714 Ustrzyki Górne 19, tel. (13) 461 06 50
::Polesie Zachodnie – namiastka tundry
Obejmuje obszar Poleskiego Parku Narodowego. Sąsiaduje z położonym na Ukrainie Szackim Rezerwatem Biosfery. Poleski Park Narodowy to namiastka tundry bądź lasotundry, wysunięta najdalej na południowy zachód Europy. Spośród ok. 930 gatunków roślin naczyniowych znaczną część stanowią rośliny północne (140 gatunków), m.in. brzoza niska, wierzba lapońska i borówkolistna, turzyca strunowa, torfowa i bagienna, gnidosz królewski, rosiczka długolistna, bagnica torfowa i lepnica litewska. Najbardziej charakterystycznymi dla parku zbiorowiskami roślinnymi są torfowiska. Występuje tu 21 gatunków ryb (m.in. karp, lin, karaś, płoć, wzdręga, szczupak, okoń, węgorz oraz niezwykle rzadka – strzebla przekopowa), płazy i gady. Żółw błotny ma tu jedno z największych stanowisk w Europie. Torfowiska odgrywają dużą rolę w okresie przelotów ptaków, zwłaszcza wiosną są miejscem odpoczynku i żerowania wielu gatunków kaczek, łysek i łabędzi oraz licznych żurawi i ptaków siewkowatych. Są także terenem lęgowym dla 146 gatunków (m.in. orlik krzykliwy, żuraw, gęś gęgawa, puchacz i bocian czarny). Najliczniejszym zaś ptakiem drapieżnym jest błotniak popielaty. Wśród 35 gatunków ssaków na uwagę zasługują: nietoperz karlik większy, gronostaj, wydra, łoś, wilk i reintrodukowany bóbr. Turyści najczęściej wybierają ścieżkę „Spławy” długości ok. 3,5 km, która przebiega przez cenne zespoły leśne: brzezinę bagienną oraz ols, a także torfowisko przejściowe i różne typy łąk. Znajduje się w pobliżu Muzeum PPN w Starym Załuczu.
woj. lubelskie, powiaty chełmski, parczewski i włodawski
Kontakt: Poleski Park Narodowy ul. Chełmska 3a, 22-234 Urszulin, tel: (82) 571 30 71
Wpisz komentarz
Zamknij to okno