Podwarszawskie Mazury


Miasto i Gmina Serock położone są na Wysoczyźnie Ciechanowskiej w malowniczym zakolu Narwi i Zalewu Zegrzyńskiego. Wysoka i stroma skarpa Narwi, z licznymi, malowniczymi wąwozami prowadzącymi do Zalewu to bardzo atrakcyjny teren wypoczynkowy a także znakomite miejsce do uprawienia turystyki pieszej i rowerowej.
Gmina jest też położona na ważnym szlaku komunikacyjnym, zaledwie 30 km od Warszawy. O kierunku rozwoju gminy zadecydowały lata 50. i 60. XX wieku, kiedy to powstał w wyniku budowy zapory zbiornik wodny zwany Zalewem Zegrzyńskim. Stworzył on doskonałe warunki do wypoczynku, uprawiania sportów wodnych, turystyki i wędkarstwa. Na terenie gminy wybudowano w szybkim tempie 20 ośrodków szkoleniowo-wypoczynkowych, czyniąc to miejsce wyjątkowo atrakcyjnym. Inwestycje są kontynuowane – niedawno w Jachrance powstał wspaniały, nowoczesny ośrodek szkoleniowo-wypoczynkowy, wyposażony w spa i Aquapark. Zagospodarowanie plaży i budowa mola pozwoliły na reaktywację połączenia żeglugowego z Warszawą. Znów kursuje statek do Serocka, słynny z filmu „Rejs”. Jednocześnie gmina dba o infrastrukturę przyjazną turystom, znakomicie rozwijająca się sieć ścieżek rowerowych pozwala poznać cudy tutejszej przyrody i skarby historii.


Geografia

Ukształtowanie terenu jest bardzo urozmaicone, bogata roślinność cieszy oko i stwarza nastrój ciszy i harmonii. Rośnie tu wielka różnorodność drzew: wysmukłe topole włoskie, rozłożyste topole czarne i białe, dęby, zwisłe wierzby i brzozy. Do terenów objętych szczególną ochroną zaliczono rezerwat przyrody „Wąwóz Szaniawskiego”. Na terenie rezerwatu występują prawie wszystkie rodzime gatunki drzew i krzewów w tym liczne dęby i kilka sosen pomnikowych. Rezerwat cechuje też urozmaicona rzeźba terenu z ciekawymi formami geologicznymi. Inne piękne miejsce to rezerwat przyrody „Zegrze”, mający na celu zachowanie fragmentu naturalnych lasów mieszanych z udziałem dębu szypułkowego. Natomiast rezerwat przyrody „Jadwisin” to leśne uroczysko będące fragmentem Puszczy Serockiej ze zwartym kompleksem starodrzewu i młodszych drzewostanów. Pojedyncze pomniki przyrody spotykamy w całej gminie. Nic dziwnego, że wśród takich roślin żyją liczne gatunki ptaków, zwierząt i ryb.

Historia

Serock jest jednym z najstarszych miast na Mazowszu powstałym u progu naszej państwowości. Gród zbudowano na prawym, wysokim brzegu Narwi, w okolicy połączenia z Bugiem. Od wschodu otoczony było wałem obronnym natomiast od południa i północy chroniły je głębokie parowy. Gród rozwijał się w XI-XIII wieku. Dziś, do miejsca, na którym je wzniesiono, zwanego obecnie Barbarką, prowadzi trakt spacerowy natomiast samo miejsce dawnego grodu jest teraz miejscem „spotkań melomanów” - cyklicznie organizowanych letnich spotkań muzycznych. Roztacza się stąd piękny widok na ujście Bugu do Narwi.
Pierwsza wzmianka o Serocku pochodzi z dokumentu dla opactwa benedyktynów w Mogilnie (rzekomo z 1065 r.). Opactwo otrzymało wówczas jedną dziewiątą dochodów z grodu (podobnie jak i z innych grodów mazowieckich) oraz połowę cła z komory celnej na Bugu, tzn. szlaku handlowego z Gdańska i Torunia na Ruś, przy którym rozlokowany był Serock. Legenda głosi, że miasto odwiedził w swej wędrówce misyjnej Święty Wojciech – patron Serocka. Mieszkańcy grodu trudnili się rolnictwem i rybołówstwem, a także tkactwem i rogownictwem. Uprawiali pszenicę, żyto i groch.
Na północ od grodu powstała osada targowa, dając początek średniowiecznemu miastu, które w 1417 roku uzyskało od księcia Janusza I prawa miejskie chełmińskie. Z tego okresu zachowany jest w części staromiejskiej średniowieczny układ urbanistyczny: kwadratowy rynek z częściową zabudową pierzei i siecią ulic oraz późnogotycki murowany kościół parafialny.
W latach 1807 - 1808, z uwagi na strategiczne znaczenie tego miejsca, Napoleon polecił zbudować tu twierdzę. W północnej części miasta zachowały się fragmenty fortyfikacji, m.in. w postaci wałów ziemnych. Druga wojna światowa przyniosła niemal zupełne zniszczenie miasta, szczególnie w czasie walk na przyczółku pułtusko - serockim w 1944 r. W ostatnich latach miasto rozkwitło dzięki powstaniu Zalewu Zegrzyńskiego i troski władz o dobro mieszkańców i przyjezdnych. Odbudowano piękny rynek otoczony atrakcyjnymi ścieżkami spacerowymi. Powstała fontanna i hot-spot. Obraz z rynku kamera przekazuje na żywo do Internetu.


Teraźniejszość

Dziś gmina Serock nie jest już miejscem odwiedzanym jedynie w sezonie wakacyjnym czy w weekendy. Coraz więcej osób decyduje się zostać tu na zawsze.
- Mieszkałam w wielu miastach, ale kiedy przyjechaliśmy tutaj poczułam, że to jest moje miejsce na ziemi – wspomina Kasia. Dziś wraz z mężem tu budują własny dom, pracują i posyłają dzieci do przedszkola. Nie oni jedni. W zeszłym roku gmina wydała 800 pozwoleń na budowę. Niezwykłym zainteresowaniem cieszy się forum internetowe, na którym mieszkańcy żywo dyskutują bieżące problemy. Imprezy organizowane zwłaszcza w sezonie letnim przyciągają tłumy mieszkańców i turystów. Rozwija się baza noclegowa i gastronomiczna dla turystyki.
- Lubię tu mieszkać, nigdy nie chciałabym się przeprowadzić do Warszawy. Tu jest tak bezpiecznie i cicho. Spokojnie mi się tu żyje – zwierza mi się, moja przyjaciółka Ala, rodowita serocczanka. Stoimy na balkonie jej domu. Widać stąd wstęgę rzeki zanurzoną w morzu zieleni. Na pierwszym planie niestety sznur Tirów sunących jeden za drugim po ruchliwej szosie. - A jak te samochody stąd znikną to już w ogóle będzie świetnie, będziemy mogli siedzieć na tarasie od tej strony – dodaje Ala. – To podobno już niedługo – rozmarza się.





::Zabytki

Kościół w Serocku

Późnogotycki, murowany kościół pw. Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny. Zbudowany z fundacji Janusza III i Stanisława - ostatnich książąt mazowieckich po 1520 roku, wzniesiony staraniem ówczesnego proboszcza Wojciecha Popielskiego; kościół parafialny, jednonawowy, ze sklepieniem gwiaździstym. Osobliwością serockiego kościoła jest to, że posadzka znajduje się poniżej poziomu otoczenia. Wpisany do rejestru zabytków w 1961r. Wewnątrz kościoła oryginalne barokowe wyposażenie: ołtarz główny przedstawiający Zwiastowanie Najświętszej Marii Panny, po bokach którego są rzeźby figuralne patronów Polski: św. Wojciecha i św. Stanisława, dwa ołtarze boczne – św. Anny i św. Barbary, ambona, chrzcielnica. W kościele znajdują się dwie symetrycznie usytuowane zakrystie, do zachodniej prowadzi portal z gotycką, ceglaną, odkrytą archiwoltą. W kościele jest też obraz namalowany przez malarza -Stanisława Witolda Bieniasa przedstawiający „Cud nad Wisłą”.

Napoleoński zajazd pocztowy

Dawny Zajazd Pocztowy Napoleoński przy ul. Pułtuskiej 13 i 15, na który składają się budynki parterowe połączone bramą w kształcie łuku odcinkowego. Wzniesiono go w I połowie XIX wieku w stylu klasycystycznym, przebudowano w II połowie XIX i w XX wieku. Wpisany do rejestru zabytków w 1963 i 2000 roku.

Ruiny dworku Szaniawskiego

W  uroczo położonym miejscu, tuż nad Zalewem Zegrzyńskim, w kompleksie leśnym znajdują się ruiny dworku i zabudowań gospodarczych rodziny Szaniawskich. Dworek wzniesiony w roku 1838. Jeszcze przed pierwszą wojną światową, Zegrzynek został przekazany Zygmuntowi Szaniawskiemu za cenę wykupu z wieczystej dzierżawy od Radziwiłła, właściciela dóbr Zegrze. Tutaj właśnie urodził się i tworzył wybitny dramatopisarz, prozaik i nowelista – Jerzy Szaniawski. Dworek spłonął 16 września 1977 roku. W wyniku pożaru zostały tylko schody, ruiny zabudowy gospodarczej oraz pozostałości po bramie wjazdowej. Dworek otoczony jest starodrzewem parkowym.
Kościół w Woli Kiełbińskiej p.w. św. Antoniego Padewskiego
Zbudowany w stylu neobarkowym w latach 1895 – 1899  według projektu Konstantego Wojciechowskiego. Jest to fundacja księstwa Jadwigi i Macieja Radziwiłłów, konsekrowany 30.07.1899 roku przez Arcybiskupa Warszawskiego Wincentego Teofila Popiela. Kościół murowany z cegły, otynkowany, jednonawowy z transeptem, z prezbiterium węższym zamkniętym półkoliście, w fasadzie kartusz z herbem „Ślepowron” rodziny Krasińskich. Wpisany do rejestru zabytków w dniu 3.12.1974. Kościół wybudowano staraniem proboszcza M. Kowalskiego za pieniądze ze sprzedaży kościoła w Zegrzu, z którego pochodzi obecne wyposażenie. Wokół kościoła starodrzew, w tym 8 dębów uznanych za pomniki przyrody. Wyposażenie: ołtarz główny przedstawiający Wniebowzięcie Najświętszej Marii Panny pędzla Ferenca Szoldaties, sprowadzony przez księżnę Jadwigę Radziwiłłównę, ołtarze boczne: św. Judy Tadeusza – najstarszy w kościele, zaś z prawej – Najświętszego Serca Pana Jezusa Adolfa Duszka z 1950 roku. Bardzo cenne są dwa rokokowe epitafia, pochodzące z kościoła w Zegrzu – Antoniego i Barbary oraz Eustachii Krasińskich z XVIII wieku.

Pałac Radziwiłłów w Jadwisinie

Najciekawszym na Mazowszu zachowanym przykładem tzw. „kostiumu francuskiego” w architekturze jest Pałac Radziwiłłów w Jadwisinie, wzniesiony na wysokim brzegu Narwi według projektu Francoisa Arveuf’a w latach 1896-1902. Jego zewnętrzny wygląd nawiązuje do budowli francuskiego renesansu, mimo że budowla nie należy do symetrycznych. Parterowy budynek jest licowany czerwono brunatnymi płytkami ceramicznymi, z tynkowanymi narożami, fryzami oraz obramieniami otworów okiennych i wejściowych białym piaskowcem. Budynek jest parterowy i podpiwniczony, posiada wyraźnie zaznaczone mieszkalne poddasze z drewnianymi lukarnami.
Na szczególną uwagę zasługuje czworoboczna wieża w elewacji frontowej oraz piętrowe ryzality zwieńczone trójkątnymi szczytami. Od strony rzeki na szczycie środkowego ryzalitu umieszczono kartusz z herbami: Radziwiłłów (Trąby) i Krasińskich (Ślepowron). Dach jest mansardowy z drewnianymi lukarnami, które nad ryzalitami są dwuspadowe, kryte blachą wytłoczoną w formie łuski. Od frontu pałacu znajduje się gazon z prostokątnym kwietnikiem. Pałac jest otoczony parkiem i kompleksem leśnym o wysokich walorach przyrodniczych. Z okien strony południowej budynku roztacza się malowniczy widok na Zalew Zegrzyński Pałac stanowił siedzibę Radziwiłłów, a jego ostatnim gospodarzem był Konstanty Mikołaj Radziwiłł, oficer AK, ps. „Korab”, który w 1944 roku został zabity przez Niemców i pogrzebany w pobliskim lesie. Po II wojnie światowej pałac zaadoptowano pod ośrodek wypoczynkowy Urzędu Rady Ministrów, którego nazwa została ostatnio zmieniona na Gospodarstwo Pomocnicze Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. W obecnych czasach Pałac jest otwarty dla wszystkich chętnych.

Kasyno oficerskie w Zegrzu

Kasyno oficerskie – neoklasycystyczny budynek z salą lustrzaną (niegdysiejsze miejsce balów podchorążych z Wyższej Szkoły Oficerskiej Wojsk Łączności), wzniesiony po roku 1895, otoczony parkiem krajobrazowym.

Twierdza w Zegrzu

Fort w Zegrzu należał do zewnętrznych umocnień twierdzy Modlin. Twierdza została zbudowana przez władze carskie około 1890 roku. Składa się ona z dwóch betonowych fortów (Karlińskiego i Ordona) połączonych ze sobą wałem ziemnym. Z tyłu fortów wybudowano trzy potężne prochownie, zachowane w swej pierwotnej postaci do dnia dzisiejszego. Fort w Dębem został zbudowany około 1905 roku. Miał formę trapezu, od czoła odgrodzony był głęboką fosą, z boków potężnymi kaponierami z uskokami, a w szyi fortu znajdowały się niespotykane w innych fortach tradytory. Obok umocnienia zbudowane były drewniane budynki mieszkalne dla wojska. W czasie I wojny światowej Zegrze zostało prowizorycznie przystosowane do obrony. 6 sierpnia 1915 roku wojska niemieckie ostrzelały Umodnienie Duże. W nocy rosyjska załoga twierdzy opuściła stanowiska. Odchodząc Rosjanie wysadzili najważniejszą cześć twierdzy - dwa mosty na Narwi. W okresie międzywojennym w zegrzyńskiej twierdzy stacjonowało polskie wojsko. Już w 1919 roku rozpoczęto tworzenie tutaj Obozu Wyszkolenia Oficerów Wojsk Łączności. 10 lat później przemianowano je na Centrum Wyszkolenia Łączności.
Po II wojnie Zegrze ciągle pozostało wojskowym miasteczkiem. Od 1950 roku funkcjonowała tu Oficerska Szkoła Łączności. W 1967 roku stała się uczelnią wyższą (Wyższa Szkoła Oficerska Wojsk Łączności) i działała przez kolejnych 30 lat. W międzyczasie powstał tutaj także Wojskowy Instytut Łączności mający wiele osiągnięć naukowych w telekomunikacji. Obecnie w Zegrzu szkoleni są żołnierze w Centrum Szkolenia Łączności i Informatyki. Wojsko w 2002 roku opuściło Umocnienie Duże, Umocnienie Małe leży w gestii wojska ale można na nie bez problemu się dostać. Koszary są częściowo wykorzystywane na cele mieszkaniowe dla osób cywilnych.

Dawny pałac Radziwiłłów w Zegrzu

Dawny pałac Radziwiłłów, murowany, wzniesiony w końcu XVIII wieku, przebudowany i adaptowany na mieszkania i letnią rezydencję komendantów Twierdzy Zegrze, którzy mieszkali tu w latach 1895 – 1910. Zwany też był „pałacem generałów”, gdyż mieszkali tu carscy generałowie: Woroniec, Husakow, Lebiediew, Pietrow. W okresie międzywojennym, utrzymywał charakter hotelowo – letniskowy. Obecnie ośrodek wypoczynkowy Polskiej Agencji Prasowej. Wokoło zachował się liczny starodrzew.





::W okolicach Serocka warto odwiedzić:

- Dolinę Dolnej Narwi, gdzie miejsca lęgowe mają bociany białe, czaple siwe, kuliki wielkie, a jesienią i wiosną biegnie szlak przelotowy gęsi, kormoranów i żurawi,

- tereny przybrzeżne Zalewu Zegrzyńskiego o powierzchni 3300 ha i głębokości do 9 m. Nad Zalewem zlokalizowane są porty jachtowe, kąpieliska, restauracje, bary i kawiarnie, obiekty noclegowe i parkingi, atrakcją może być również wędkowanie – w jeziorze występują liczne gatunki ryb, w tym leszcze, karpie, płocie, sandacze, szczupaki, okonie i sumy,

- Wolę Kiełpińską, z neobarokowym kościołem z 1895 roku i pobliskimi lasami zegrzyńskimi i rezerwatem „Zegrze”.
- Zegrze, gdzie działa Centrum Szkolenia Łączności i Informatyki; istnieje Ośrodek Polskiej Agencji Prasowej – dawny Pałac Radziwiłłów, neoklasycystyczny budynek dawnego kasyna i fort – budowla obronna z okresu zaborów,

- Zegrzynek – ruiny dworku i zabudowań gospodarczych Jerzego Szaniawskiego oraz rezerwat przyrody „Wąwóz Szaniawskiego”; zabudowania, w których dotychczas mieścił się ośrodek PTTK,

- fort w Dębem z 1905 roku, który powstał jako uzupełnienie carskiej linii obrony Zegrze - Modlin.